ज्ञानप्रबोध भाग पाचवा

by Pranil Sawe | Apr 5, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस पाचवा

प्रथम वंदुनि श्रीगुरूपरंपरा ।
श्रीभगवद्गीतेसी करूनि नमस्कारा ।
लोपविण्या अज्ञानाच्या अंधारा ।
ज्ञान मार्तंड उगवला ॥१॥

चार दिवसांची उजळणी ।
विस्मृतीच्या कुंभास झळाळी ।
ज्ञानामृत पाजण्यास चंद्रमौळी ।
अमृतकुंभ घेऊन उभा ॥२॥

आरंभी योगाची महती ।
ज्ञानगुरू भक्तांस सांगती ।
परमात्म्याशी संबंधीत कृती ।
तीस योग म्हणती ॥३॥

कालच्या कायिक तपानंतर ।
आज वाणीच्या तपावर ।
सविस्तर विवेचन ज्ञानगुरूवर ।
सोदाहरण करीतसे ॥४॥

वाणीचे महत्व अपार ।
मानवाचा सर्वोत्तम अलंकार ।
मनुष्याबद्दलची धारणा वाणीनुसार ।
सदैव होतसे ॥५॥

प्राणियांस दिधला ध्वनी ।
मानवास दिधली वाणी ।
दिधला विशेष गुणी ।
केवळ मानुष्यास ॥६॥

जिव्हा जैसी कर्मेंद्रिय ।
तैसीच ती ज्ञानेंद्रिय ।
सर्व सुखाची सोय ।
तपविता वाणीसी ॥७॥

वाणीनेच पोपट राही पिंज-यात ।
मौनी बगळा स्वच्छंदे विहरत ।
वाणीस ठेवणे सदैव अनुशासनात ।
तप दिव्य वाणीचे ॥८॥

वाणीने महाभारत घडले ।
वाणीनेच रामायण घडले ।
वाणीनेच घडले बिघडले ।
सांगतसे ज्ञानराजा ॥९॥

पुढे सांखे संवादातील भेदाभेद ।
उत्तम संवाद, मध्यम संवाद ।
अधम संवाद आणि निंदापवाद ।
स्पष्टीकरण समस्ताचे ॥१०॥

जे दुसऱ्यास न दुखवेन ।
प्रिय हितकारक यथार्थ भाषण ।
प्रभुचे नाम, वेदशास्त्रांचे पठण ।
हेच तप वाणीचे ॥११॥

कायिक तप सहज साधेन ।
वाचिक तप त्याहून कठीण ।
मानसिक तप सर्वांत कठीण ।
महत्व मानसिक तपाचे ॥१२॥

माकडाची उपमा मनास देऊनि ।
चंचलता स्वभाव सांगे समजावूनि ।
मनाच्या अंकित काया, वाणी ।
मनास ठेवावे काबूत ॥१३॥

मनाची प्रसन्नता, शांत भाव ।
अखंड प्रभु चिंतण्याचा स्वभाव ।
मनाचा निग्रह, अंतरीचा पवित्रभाव ।
हेच तप मनाचे ॥१४॥

फळाची इच्छा न करता ।
योगी करिती सश्रद्धा अत्यंता ।
सात्त्विक तप तयासीच म्हणता ।
जाणावे सुजना ॥१५॥

मानसन्मान पूजा, सत्कारासाठी ।
पाखंडीपणाने करिती स्वर्थासाठी ।
अनिश्चित, क्षणिकफळ ज्याचे पोटी ।
तप राजस ते ॥१६॥

मूर्खतापूर्वक हट्टाने तप करून
मन, वाणी, शरीरास कष्ट देऊन
अथवा दुसऱ्यांचे अनिष्ट साधून
केलेले तप तामस ॥१७॥

ज्ञानप्रबोध भाग तिसरा

by Pranil Sawe | Apr 3, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस तिसरा

भगवद्गीतेसी करूनि नमन ।
तिस-या दिवसाचे विवेचन ।
टाकण्या भक्तापदरी ज्ञान ।
ज्ञानगुरू सरसावला ॥१॥

आहार, यज्ञ, तप, दान ।
उहापोह या अध्यायी जाण ।
याविषयीचे सम्यक ज्ञान ।
सांगतसे ज्ञानराजा ॥२॥

आहाराचेही असती तीन प्रकार ।
सात्विक, राजसिक, तामसिक आहार ।
प्रिय आहार आपापल्या प्रकृतीनुसार ।
प्रत्येक जीवास ॥३॥

यज्ञ, तप, दान ।
त्याचेही प्रकार तीन ।
भेद अर्जुनासी समजावीत ।
जगद्गुरू श्रीकृष्ण ॥४॥

जीवनात करावयाचे पंचयज्ञ ।
ब्रह्मयज्ञ, देवयज्ञ, पितृयज्ञ ।
भूतयज्ञ आणि मनुष्ययज्ञ ।
व्याख्या समजावीत ज्ञानराजा ॥५॥

आता आहाराचा विस्तार ।
सात्विक जनांचा विचार ।
कैसा भोजन प्रकार ।
वर्णिले समग्र ॥६॥

आयुष्य, बल आरोग्य, बुद्धी ।
सुख, प्रीतीची होई वृद्धी, ।
रूचकर, छान, स्निग्धी ।
सात्विकांचा तो आहार ॥७॥

कडू, आंबट, अतिगरम, खारट ।
कोरडे, जळजळीत आणि तिखट ।
दुःख, काळजी उत्पन्न करणारे ताट ।
राजसांना अतीप्रिय ॥८॥

अर्धकच्चे, शिळे, दुर्गंधीयुक्त ।
निरस, उष्टे, अपवित्र ।
परमात्म्यास देण्यास वर्जित
आहार तामसीजनांचा ॥९॥

ज्ञानप्रबोध भाग दुसरा

by Pranil Sawe | Apr 2, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस दुसरा

दुस-या दिवसाचे विवेचन ।
श्रद्धेचे विस्तृत प्रकरण ।
ज्ञानराजा समजावतसे सोदाहरण ।
अज्ञानतम हरावया ॥१॥

विश्वास आणि श्रद्धेतील भेद ।
मनातील गोंधळाचा करूनि छेद ।
वेदांती मती करूनी अभेद ।
ज्ञानमार्तंड तळपतसे ॥२॥

ज्याची जशी श्रद्धा असे ।
तसा तो माणूस बनतसे ।
श्रद्धेचे प्रतिबिंब डोकावतसे ।
मानवी स्वभावात ॥३॥

घरातील असलेले वातावरण ।
अनुवंशीकता हे ही कारण ।
पूर्व जन्मातील संस्करण ।
श्रद्धेसी कारणीभूत ॥४॥

विचारांचे शब्दांशी नाते ।
शब्दांनी कृती घडते ।
कृतीतून सवय जडते ।
सवयीतून स्वभाव ॥५॥

स्वभावातून घडे भविष्यातील व्यक्तीमत्व ।
आणि म्हणूनच विचारांचे महत्व ।
उलगडूनि त्यातील गुह्यत्व ।
ज्ञानराज सांगतसे ॥६॥

सात्विक करीती देवांचे पूजन ।
राजस करीती यक्षादी अर्चन ।
तामसी करीती भूतप्रेतांसी आवाहन ।
श्रद्धेची ऐसी पडताळणी ॥७॥

श्रद्धेचे अनुमान लावण्यासाठी ।
उपासनाप्रकार घेई दृष्टी ।
कसली, कशाप्रकारे, कशासाठी ।
जाणता, कळो येई ॥८॥

सात्विक देवतेने आध्यात्मिक उन्नती ।
राजसी देवतेने भौतिक प्रगती ।
तामसी देवतेने दुस-यांची अधोगती ।
पूजाफल विविध ॥९॥

देवता अनेक, परी ईश्वर एक ।
अभिव्यक्ती अनेक, परी सत्ता एक ।
देह अनेक, परी चैतन्य एक ।
ज्ञानगुरू मनावर ठासवित ॥१०॥

पुढे दंभ आणि अहंकार ।
भेद यातील सांगे सविस्तर ।
विषय समजविण्याची तळमळ खरोखर ।
ज्ञानराज प्रभुरायाची ॥११॥

परमात्मा वसे आपुल्याच अंतरात ।
राजसी तामसी शरीरासी कष्टवीत ।
त्याने परमात्म्यास पीडा पोहोचत ।
दुस-या दिवसाची सांगता येथे ॥१२॥

ज्ञानप्रबोध भाग पहिला

by Pranil Sawe | Apr 1, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस पहिला

व्हावी मानवास जीवन मुक्ती ।
वेदांत ज्ञानाची हीच प्राप्ती ।
ज्ञानराजे प्रज्वलीत केली ज्योती ।
वेदांत सप्ताह महोत्सवाची ॥१॥

कोरोना महामारीच्या काळात ।
खंड पडला महोत्सवात ।
पुन्हा एकदा उत्साहात ।
सप्ताह रंगला ॥२॥

वेदांचे संक्षिप्त विवरण ।
कर्म, उपासना, ज्ञान ।
कांडांची तीन प्रकरण ।
वेदांमध्ये सांगीतली ॥३॥

जीवा समाधान नोहे कर्मकांडे ।
तैसेचि नाही ते उपासनाकांडे ।
तृप्तीचा अनुभव मात्र ज्ञानकांडे ।
वेदांताचा गाभा जो ॥४॥

प्रभु परमात्मा स्वरूपाची जाण ।
जीव-ब्रह्माच्या ऐक्याचे प्रतिपादन ।
ज्ञान अंतरी रूजण्याचे नियोजन ।
केले वेदांत सप्ताहात ॥५॥

भगवद्गीतेचा मुख्य आधार ।
वेदांत सप्ताहास खरोखर ।
एकेका अध्यायावर प्रखर ।
प्रकाशझोत सप्ताहात ॥६॥

पुन्हा एकदा सिंहावलोकन ।
भगवद्गीता अध्यायांचे विवेचन ।
तीन षटकवार निरूपण ।
पूर्वतयारी भक्तजनांची ॥७॥

सतरावा अध्याय गीतेचा ।
श्रद्धात्रय विभाग योगाचा ।
ज्ञानार्जना पुरक जीवनशैलीचा ।
मार्ग सांगे परमात्मा ॥८॥

श्रद्धा जरी अंतरात ।
परी शास्त्रविधी उल्लंघीत ।
अशांची लक्षणे सांगावीत ।
अर्जुन पुसे कृष्णासी ॥९॥

देहाची जशी परिस्थिती ।
श्रद्धेची तैसी स्थिती ।
रजतमसत्व नित्य बदलती ।
एकच मानवी देहात ॥१०॥

रसाळ निरूपणाच्या आहुती ।
ज्ञानराज स्वहस्ते टाकती ।
ज्वाळा गीतायज्ञाच्या उठती ।
चेतविण्या भक्तांस ॥११॥