ज्ञानप्रबोध भाग पाचवा

by Pranil Sawe | Apr 5, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस पाचवा

प्रथम वंदुनि श्रीगुरूपरंपरा ।
श्रीभगवद्गीतेसी करूनि नमस्कारा ।
लोपविण्या अज्ञानाच्या अंधारा ।
ज्ञान मार्तंड उगवला ॥१॥

चार दिवसांची उजळणी ।
विस्मृतीच्या कुंभास झळाळी ।
ज्ञानामृत पाजण्यास चंद्रमौळी ।
अमृतकुंभ घेऊन उभा ॥२॥

आरंभी योगाची महती ।
ज्ञानगुरू भक्तांस सांगती ।
परमात्म्याशी संबंधीत कृती ।
तीस योग म्हणती ॥३॥

कालच्या कायिक तपानंतर ।
आज वाणीच्या तपावर ।
सविस्तर विवेचन ज्ञानगुरूवर ।
सोदाहरण करीतसे ॥४॥

वाणीचे महत्व अपार ।
मानवाचा सर्वोत्तम अलंकार ।
मनुष्याबद्दलची धारणा वाणीनुसार ।
सदैव होतसे ॥५॥

प्राणियांस दिधला ध्वनी ।
मानवास दिधली वाणी ।
दिधला विशेष गुणी ।
केवळ मानुष्यास ॥६॥

जिव्हा जैसी कर्मेंद्रिय ।
तैसीच ती ज्ञानेंद्रिय ।
सर्व सुखाची सोय ।
तपविता वाणीसी ॥७॥

वाणीनेच पोपट राही पिंज-यात ।
मौनी बगळा स्वच्छंदे विहरत ।
वाणीस ठेवणे सदैव अनुशासनात ।
तप दिव्य वाणीचे ॥८॥

वाणीने महाभारत घडले ।
वाणीनेच रामायण घडले ।
वाणीनेच घडले बिघडले ।
सांगतसे ज्ञानराजा ॥९॥

पुढे सांखे संवादातील भेदाभेद ।
उत्तम संवाद, मध्यम संवाद ।
अधम संवाद आणि निंदापवाद ।
स्पष्टीकरण समस्ताचे ॥१०॥

जे दुसऱ्यास न दुखवेन ।
प्रिय हितकारक यथार्थ भाषण ।
प्रभुचे नाम, वेदशास्त्रांचे पठण ।
हेच तप वाणीचे ॥११॥

कायिक तप सहज साधेन ।
वाचिक तप त्याहून कठीण ।
मानसिक तप सर्वांत कठीण ।
महत्व मानसिक तपाचे ॥१२॥

माकडाची उपमा मनास देऊनि ।
चंचलता स्वभाव सांगे समजावूनि ।
मनाच्या अंकित काया, वाणी ।
मनास ठेवावे काबूत ॥१३॥

मनाची प्रसन्नता, शांत भाव ।
अखंड प्रभु चिंतण्याचा स्वभाव ।
मनाचा निग्रह, अंतरीचा पवित्रभाव ।
हेच तप मनाचे ॥१४॥

फळाची इच्छा न करता ।
योगी करिती सश्रद्धा अत्यंता ।
सात्त्विक तप तयासीच म्हणता ।
जाणावे सुजना ॥१५॥

मानसन्मान पूजा, सत्कारासाठी ।
पाखंडीपणाने करिती स्वर्थासाठी ।
अनिश्चित, क्षणिकफळ ज्याचे पोटी ।
तप राजस ते ॥१६॥

मूर्खतापूर्वक हट्टाने तप करून
मन, वाणी, शरीरास कष्ट देऊन
अथवा दुसऱ्यांचे अनिष्ट साधून
केलेले तप तामस ॥१७॥

ज्ञानप्रबोध भाग तिसरा

by Pranil Sawe | Apr 3, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस तिसरा

भगवद्गीतेसी करूनि नमन ।
तिस-या दिवसाचे विवेचन ।
टाकण्या भक्तापदरी ज्ञान ।
ज्ञानगुरू सरसावला ॥१॥

आहार, यज्ञ, तप, दान ।
उहापोह या अध्यायी जाण ।
याविषयीचे सम्यक ज्ञान ।
सांगतसे ज्ञानराजा ॥२॥

आहाराचेही असती तीन प्रकार ।
सात्विक, राजसिक, तामसिक आहार ।
प्रिय आहार आपापल्या प्रकृतीनुसार ।
प्रत्येक जीवास ॥३॥

यज्ञ, तप, दान ।
त्याचेही प्रकार तीन ।
भेद अर्जुनासी समजावीत ।
जगद्गुरू श्रीकृष्ण ॥४॥

जीवनात करावयाचे पंचयज्ञ ।
ब्रह्मयज्ञ, देवयज्ञ, पितृयज्ञ ।
भूतयज्ञ आणि मनुष्ययज्ञ ।
व्याख्या समजावीत ज्ञानराजा ॥५॥

आता आहाराचा विस्तार ।
सात्विक जनांचा विचार ।
कैसा भोजन प्रकार ।
वर्णिले समग्र ॥६॥

आयुष्य, बल आरोग्य, बुद्धी ।
सुख, प्रीतीची होई वृद्धी, ।
रूचकर, छान, स्निग्धी ।
सात्विकांचा तो आहार ॥७॥

कडू, आंबट, अतिगरम, खारट ।
कोरडे, जळजळीत आणि तिखट ।
दुःख, काळजी उत्पन्न करणारे ताट ।
राजसांना अतीप्रिय ॥८॥

अर्धकच्चे, शिळे, दुर्गंधीयुक्त ।
निरस, उष्टे, अपवित्र ।
परमात्म्यास देण्यास वर्जित
आहार तामसीजनांचा ॥९॥

ज्ञानप्रबोध भाग दुसरा

by Pranil Sawe | Apr 2, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस दुसरा

दुस-या दिवसाचे विवेचन ।
श्रद्धेचे विस्तृत प्रकरण ।
ज्ञानराजा समजावतसे सोदाहरण ।
अज्ञानतम हरावया ॥१॥

विश्वास आणि श्रद्धेतील भेद ।
मनातील गोंधळाचा करूनि छेद ।
वेदांती मती करूनी अभेद ।
ज्ञानमार्तंड तळपतसे ॥२॥

ज्याची जशी श्रद्धा असे ।
तसा तो माणूस बनतसे ।
श्रद्धेचे प्रतिबिंब डोकावतसे ।
मानवी स्वभावात ॥३॥

घरातील असलेले वातावरण ।
अनुवंशीकता हे ही कारण ।
पूर्व जन्मातील संस्करण ।
श्रद्धेसी कारणीभूत ॥४॥

विचारांचे शब्दांशी नाते ।
शब्दांनी कृती घडते ।
कृतीतून सवय जडते ।
सवयीतून स्वभाव ॥५॥

स्वभावातून घडे भविष्यातील व्यक्तीमत्व ।
आणि म्हणूनच विचारांचे महत्व ।
उलगडूनि त्यातील गुह्यत्व ।
ज्ञानराज सांगतसे ॥६॥

सात्विक करीती देवांचे पूजन ।
राजस करीती यक्षादी अर्चन ।
तामसी करीती भूतप्रेतांसी आवाहन ।
श्रद्धेची ऐसी पडताळणी ॥७॥

श्रद्धेचे अनुमान लावण्यासाठी ।
उपासनाप्रकार घेई दृष्टी ।
कसली, कशाप्रकारे, कशासाठी ।
जाणता, कळो येई ॥८॥

सात्विक देवतेने आध्यात्मिक उन्नती ।
राजसी देवतेने भौतिक प्रगती ।
तामसी देवतेने दुस-यांची अधोगती ।
पूजाफल विविध ॥९॥

देवता अनेक, परी ईश्वर एक ।
अभिव्यक्ती अनेक, परी सत्ता एक ।
देह अनेक, परी चैतन्य एक ।
ज्ञानगुरू मनावर ठासवित ॥१०॥

पुढे दंभ आणि अहंकार ।
भेद यातील सांगे सविस्तर ।
विषय समजविण्याची तळमळ खरोखर ।
ज्ञानराज प्रभुरायाची ॥११॥

परमात्मा वसे आपुल्याच अंतरात ।
राजसी तामसी शरीरासी कष्टवीत ।
त्याने परमात्म्यास पीडा पोहोचत ।
दुस-या दिवसाची सांगता येथे ॥१२॥