दास्य भक्तीचे सर्वोत्तम उदाहरण

by Prachi Karnik | Apr 20, 2022 | Uncategorized

श्री ज्ञानराज माणिकप्रभु म्हणतात की हनुमान म्हणजे दास्य भक्तीचे सर्वोत्तम उदाहरण.
हनुमानाच्या मुखी सतत रामनाम असते, श्री रामाच्या सेवेत तो सर्वकाळ तत्पर असतो. त्याचे हृदय रामाच्या स्वरूपाने, रामभक्तीने ओतप्रोत भरले आहे.
हा नामजप, हा सेवाभाव, ही निष्काम भक्ति आपण काही अंशी जरी स्वतः मधे उतरवू शकलो, तर अध्यात्म मार्गावर आपली निश्चितच खूप प्रगती होईल.
नाम कुणाचे घ्यावे, तर आपल्या आराध्याचे. आणि श्री गुरु संप्रदाया मध्ये म्हटल्या प्रमाणे “जो स्थापी सकलमता, तीची गा अभिमानी देवता, गुरु उपासना कुल देवता, सर्वहि भक्ता श्री माणिक”. त्यामुळे चालता, बोलता, उठता, बसता, कोणतेही काम करत असताना, सर्वकाळ माणिक नामाचा जप आपण अंतरी चालू ठेवावा. असे नामस्मरण म्हणजे पथ्य, पण आपला भवरोग इतका बळावलेला आहे की गुरूमंत्र रूपी औषध सुद्धा नित्य नेमाने आपण घेत राहिले पाहिजे. ही शिकवण सुद्धा सद्गुरु ज्ञानराज महाराजांचीच.

आणि म्हणूनच भवजल डोहातून तारून नेणाऱ्या प्रभुच्या नाविक शक्तीची ओळख दाखविणाऱ्यां आपल्या सद्गुरुची मूर्ती आपण मनात तितकीच जपली पाहिजे, जितकी साक्षात श्री प्रभुची, जितकी हनुमानाने श्री रामाची.
हळू हळू मग “एकं सद्विप्रा बहुधा वदंति” ह्याची खात्री पटून आपल्याला गणपती, विष्णू, महेश आणि आपले प्रभु ह्यांच्यात काही भेदच नाही, ही अनुभूति होते. आणि हा विश्वास सुद्धा दृढ होतो की आपल्या सद्गुरूंच्या रूपाने साक्षात श्री प्रभूंचेच दर्शन ह्याची देही ह्याची डोळा आपल्याला होत आहे.

महाराज म्हणतात की सगूण भक्तिची ही पायरी ओलांडून आपण निर्गुण उपासनेच्या पायरीवर पोहोचायला हवे, जिथे “देवा भक्ता मुळी भेदचि नाही” हा प्रत्यय आपल्याला.
प्रभुंच्या कृपेने, आणि श्री महाराजांच्या शुभाशीर्वादाने आपल्याला सर्वांना हा प्रत्यय लवकरच होवो हीच प्रार्थना मारुती रायाच्या चरणी.

माणिक माणिक जप कर मूरख
ज्यों हनुमंत जपे राम नाम हैं
श्रीगुरु मंत्र तू जप ले मूरख
ज्यों हनुमंत जपे राम नाम हैं

श्री माणिक छवि हृदय बसा ले
ज्यों हनुमंत अंतर मो राम हैं
श्रीगुरु मूर्ति हृदय बसा ले
ज्यों हनुमंत अंतर मो राम हैं

जय माणिक जयघोष करे जा
ज्यों हनुमंत जयकारे राम हैं
श्रीगुरु गुन धुन नित गाये जा
ज्यों हनुमंत जयकारे राम हैं

हर माणिक औ’ हरी माणिक है
माणिक समझ हनुमंत के राम हैं
श्रीगुरु सगुणाकृति माणिक हैं
माणिक समझ हनुमंत के राम हैं

चिन्माणिक सन्माणिक तू बन जा
ज्यों अभिन्न हनुमंत – राम हैं
श्रीगुरु वाणी सदा स्मरत जा
के अभिन्न हनुमंत – राम हैं

ज्ञानप्रबोध भाग पाचवा

by Pranil Sawe | Apr 5, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस पाचवा

प्रथम वंदुनि श्रीगुरूपरंपरा ।
श्रीभगवद्गीतेसी करूनि नमस्कारा ।
लोपविण्या अज्ञानाच्या अंधारा ।
ज्ञान मार्तंड उगवला ॥१॥

चार दिवसांची उजळणी ।
विस्मृतीच्या कुंभास झळाळी ।
ज्ञानामृत पाजण्यास चंद्रमौळी ।
अमृतकुंभ घेऊन उभा ॥२॥

आरंभी योगाची महती ।
ज्ञानगुरू भक्तांस सांगती ।
परमात्म्याशी संबंधीत कृती ।
तीस योग म्हणती ॥३॥

कालच्या कायिक तपानंतर ।
आज वाणीच्या तपावर ।
सविस्तर विवेचन ज्ञानगुरूवर ।
सोदाहरण करीतसे ॥४॥

वाणीचे महत्व अपार ।
मानवाचा सर्वोत्तम अलंकार ।
मनुष्याबद्दलची धारणा वाणीनुसार ।
सदैव होतसे ॥५॥

प्राणियांस दिधला ध्वनी ।
मानवास दिधली वाणी ।
दिधला विशेष गुणी ।
केवळ मानुष्यास ॥६॥

जिव्हा जैसी कर्मेंद्रिय ।
तैसीच ती ज्ञानेंद्रिय ।
सर्व सुखाची सोय ।
तपविता वाणीसी ॥७॥

वाणीनेच पोपट राही पिंज-यात ।
मौनी बगळा स्वच्छंदे विहरत ।
वाणीस ठेवणे सदैव अनुशासनात ।
तप दिव्य वाणीचे ॥८॥

वाणीने महाभारत घडले ।
वाणीनेच रामायण घडले ।
वाणीनेच घडले बिघडले ।
सांगतसे ज्ञानराजा ॥९॥

पुढे सांखे संवादातील भेदाभेद ।
उत्तम संवाद, मध्यम संवाद ।
अधम संवाद आणि निंदापवाद ।
स्पष्टीकरण समस्ताचे ॥१०॥

जे दुसऱ्यास न दुखवेन ।
प्रिय हितकारक यथार्थ भाषण ।
प्रभुचे नाम, वेदशास्त्रांचे पठण ।
हेच तप वाणीचे ॥११॥

कायिक तप सहज साधेन ।
वाचिक तप त्याहून कठीण ।
मानसिक तप सर्वांत कठीण ।
महत्व मानसिक तपाचे ॥१२॥

माकडाची उपमा मनास देऊनि ।
चंचलता स्वभाव सांगे समजावूनि ।
मनाच्या अंकित काया, वाणी ।
मनास ठेवावे काबूत ॥१३॥

मनाची प्रसन्नता, शांत भाव ।
अखंड प्रभु चिंतण्याचा स्वभाव ।
मनाचा निग्रह, अंतरीचा पवित्रभाव ।
हेच तप मनाचे ॥१४॥

फळाची इच्छा न करता ।
योगी करिती सश्रद्धा अत्यंता ।
सात्त्विक तप तयासीच म्हणता ।
जाणावे सुजना ॥१५॥

मानसन्मान पूजा, सत्कारासाठी ।
पाखंडीपणाने करिती स्वर्थासाठी ।
अनिश्चित, क्षणिकफळ ज्याचे पोटी ।
तप राजस ते ॥१६॥

मूर्खतापूर्वक हट्टाने तप करून
मन, वाणी, शरीरास कष्ट देऊन
अथवा दुसऱ्यांचे अनिष्ट साधून
केलेले तप तामस ॥१७॥

ज्ञानप्रबोध भाग तिसरा

by Pranil Sawe | Apr 3, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस तिसरा

भगवद्गीतेसी करूनि नमन ।
तिस-या दिवसाचे विवेचन ।
टाकण्या भक्तापदरी ज्ञान ।
ज्ञानगुरू सरसावला ॥१॥

आहार, यज्ञ, तप, दान ।
उहापोह या अध्यायी जाण ।
याविषयीचे सम्यक ज्ञान ।
सांगतसे ज्ञानराजा ॥२॥

आहाराचेही असती तीन प्रकार ।
सात्विक, राजसिक, तामसिक आहार ।
प्रिय आहार आपापल्या प्रकृतीनुसार ।
प्रत्येक जीवास ॥३॥

यज्ञ, तप, दान ।
त्याचेही प्रकार तीन ।
भेद अर्जुनासी समजावीत ।
जगद्गुरू श्रीकृष्ण ॥४॥

जीवनात करावयाचे पंचयज्ञ ।
ब्रह्मयज्ञ, देवयज्ञ, पितृयज्ञ ।
भूतयज्ञ आणि मनुष्ययज्ञ ।
व्याख्या समजावीत ज्ञानराजा ॥५॥

आता आहाराचा विस्तार ।
सात्विक जनांचा विचार ।
कैसा भोजन प्रकार ।
वर्णिले समग्र ॥६॥

आयुष्य, बल आरोग्य, बुद्धी ।
सुख, प्रीतीची होई वृद्धी, ।
रूचकर, छान, स्निग्धी ।
सात्विकांचा तो आहार ॥७॥

कडू, आंबट, अतिगरम, खारट ।
कोरडे, जळजळीत आणि तिखट ।
दुःख, काळजी उत्पन्न करणारे ताट ।
राजसांना अतीप्रिय ॥८॥

अर्धकच्चे, शिळे, दुर्गंधीयुक्त ।
निरस, उष्टे, अपवित्र ।
परमात्म्यास देण्यास वर्जित
आहार तामसीजनांचा ॥९॥

ज्ञानप्रबोध भाग दुसरा

by Pranil Sawe | Apr 2, 2022 | Uncategorized

वेदांत सप्ताह महोत्सव – २०२२,

ज्ञानप्रबोध वेदांत शिक्षा शिविर – दिवस दुसरा

दुस-या दिवसाचे विवेचन ।
श्रद्धेचे विस्तृत प्रकरण ।
ज्ञानराजा समजावतसे सोदाहरण ।
अज्ञानतम हरावया ॥१॥

विश्वास आणि श्रद्धेतील भेद ।
मनातील गोंधळाचा करूनि छेद ।
वेदांती मती करूनी अभेद ।
ज्ञानमार्तंड तळपतसे ॥२॥

ज्याची जशी श्रद्धा असे ।
तसा तो माणूस बनतसे ।
श्रद्धेचे प्रतिबिंब डोकावतसे ।
मानवी स्वभावात ॥३॥

घरातील असलेले वातावरण ।
अनुवंशीकता हे ही कारण ।
पूर्व जन्मातील संस्करण ।
श्रद्धेसी कारणीभूत ॥४॥

विचारांचे शब्दांशी नाते ।
शब्दांनी कृती घडते ।
कृतीतून सवय जडते ।
सवयीतून स्वभाव ॥५॥

स्वभावातून घडे भविष्यातील व्यक्तीमत्व ।
आणि म्हणूनच विचारांचे महत्व ।
उलगडूनि त्यातील गुह्यत्व ।
ज्ञानराज सांगतसे ॥६॥

सात्विक करीती देवांचे पूजन ।
राजस करीती यक्षादी अर्चन ।
तामसी करीती भूतप्रेतांसी आवाहन ।
श्रद्धेची ऐसी पडताळणी ॥७॥

श्रद्धेचे अनुमान लावण्यासाठी ।
उपासनाप्रकार घेई दृष्टी ।
कसली, कशाप्रकारे, कशासाठी ।
जाणता, कळो येई ॥८॥

सात्विक देवतेने आध्यात्मिक उन्नती ।
राजसी देवतेने भौतिक प्रगती ।
तामसी देवतेने दुस-यांची अधोगती ।
पूजाफल विविध ॥९॥

देवता अनेक, परी ईश्वर एक ।
अभिव्यक्ती अनेक, परी सत्ता एक ।
देह अनेक, परी चैतन्य एक ।
ज्ञानगुरू मनावर ठासवित ॥१०॥

पुढे दंभ आणि अहंकार ।
भेद यातील सांगे सविस्तर ।
विषय समजविण्याची तळमळ खरोखर ।
ज्ञानराज प्रभुरायाची ॥११॥

परमात्मा वसे आपुल्याच अंतरात ।
राजसी तामसी शरीरासी कष्टवीत ।
त्याने परमात्म्यास पीडा पोहोचत ।
दुस-या दिवसाची सांगता येथे ॥१२॥