श्री माणिकप्रभु महाराज हे साक्षात दत्तप्रभूंचे अवतार मानले जातात. ‘सकलमत संप्रदाया’चे संस्थापक असलेल्या प्रभूंच्या जीवनातील प्रत्येक लीला ही भक्ताला अज्ञानाकडून ज्ञानाकडे आणि भीतीकडून अभयाकडे नेणारी आहे.  अपरिचित  लीलाभाग निवेदित करणार आहे.  हा प्रभूंच्या अगाध सत्तेचा आणि मृत्यूवर असलेल्या त्यांच्या हुकमतीचा एक दैवी दस्तऐवज आहे. प्रभूंच्या लीलांचे वर्णन करणे हे सामान्य मानवाच्या बुद्धीपलीकडचे आहे, परंतु तरीही भक्तांच्या कल्याणासाठी आणि भक्तीचा गोडवा वाढवण्यासाठी हे चरित्र लिहीत आहे. हे चरित्र म्हणजे केवळ कथा नसून ती भक्तांसाठी अमृतधारा आहे.

पहिली प्रमुख कथा श्रीपतराव नावाच्या एका निष्ठावान भक्ताची आहे. श्रीपतराव हे प्रभूंच्या चरणी अत्यंत अनन्यभावाने सेवा करत असत. एकदा एका ज्ञानी ज्योतिषाने श्रीपतरावांची कुंडली पाहून एक भयावह भविष्य वर्तवले. ज्योतिषाने स्पष्ट सांगितले की, श्रीपतरावांचे आयुष्य केवळ ३२ वर्षांचे आहे. या वयानंतर त्यांचा मृत्यू अटळ आहे.

हे ऐकून श्रीपतराव आणि त्यांचे कुटुंबीय प्रचंड घाबरले. मृत्यूच्या दहशतीने त्यांना ग्रासले. शेवटी ते धावत प्रभूंच्या चरणी आले आणि आपला जीव वाचवण्यासाठी करुणा भाकू लागले. “हे प्रभू, माझे अल्पायुष्य दूर करा, मी तुमच्या चरणी शरण आलो आहे,” अशी विनवणी त्यांनी केली.

माणिकप्रभूंनी त्यांना धीर दिला. प्रभू म्हणाले, “ज्योतिषाचे गणित ग्रहांच्या चालीवर असते, पण जो ईश्वराच्या नामाचा आश्रय घेतो, त्याचे नशीब स्वतः ईश्वर लिहितो.” प्रभूंनी त्यांना एक अनुष्ठान दिले. त्यांनी सांगितले की, कागदावर ‘जय गुरु माणिक’ किंवा ‘हरी’ असे नाम लिहावे आणि ते कागद मारुतीच्या मंदिरात अर्पण करावेत.

काही दिवसांनी श्रीपतरावांना एक विलक्षण स्वप्न पडले. स्वप्नात त्यांना साक्षात प्रभूंचे दर्शन झाले. प्रभू मारुतीरायासमोर उभे होते आणि त्यांनी श्रीपतरावांच्या आयुष्याच्या रेषा बदलून त्यांना दीर्घायुष्य दिले. सकाळी उठल्यावर श्रीपतरावांना जाणवले की त्यांची मृत्यूची भीती कायमची निघून गेली आहे. ज्योतिषाचे भाकीत खोटे ठरले आणि प्रभूंच्या कृपेने ते ३२ वर्षांचा टप्पा ओलांडून सुखाने जगू लागले.

प्रभूंचे दरबार म्हणजे केवळ चमत्कार दाखवण्याचे ठिकाण नव्हते, तर ती एक आध्यात्मिक शाळा होती. एकदा एका भक्ताने अतिशय श्रद्धेने प्रभूंच्या नैवेद्यासाठी ‘पेढे’ आणले होते. तिथे गुंडू नावाचा एक तरुण होता. पेढ्यांचा सुवास आणि रूप पाहून त्याच्या मनात लोभ निर्माण झाला.

प्रभूंनी शिस्त म्हणून ताकीद दिली होती की, जोपर्यंत नैवेद्य दाखवून प्रसाद वाटला जात नाही, तोपर्यंत कुणीही त्याला स्पर्श करू नये. पण गुंडूने सर्वांची नजर चुकवून गुपचूप काही पेढे खाल्ले. माणिकप्रभु हे अंतर्यामी होते. त्यांना ही चोरी लगेच समजली. त्यांनी तिथे असलेल्या भक्तांना सांगितले, “ज्याने हे पेढे लोभापायी खाल्ले आहेत, त्याला ताप येईल.”

लगेच गुंडूला थंडी वाजून ताप भरला. त्याचे शरीर तापाने फणफणले. जेव्हा त्याने आपली चूक कबूल केली आणि प्रभूंची माफी मागितली, तेव्हाच प्रभूंच्या कृपेने तो ताप उतरला. ही लीला दाखवण्यामागे प्रभूंचा उद्देश हाच होता की, भक्तीत संयम आणि गुरूची आज्ञा पाळणे किती महत्त्वाचे आहे.

ही सर्वात थरारक आणि महत्त्वपूर्ण कथा आहे. लक्ष्मणराव नावाचा एक विद्वान होता, जो मंत्रविद्येत निपुण होता. त्याला आपल्या विद्येचा, मंत्रांचा आणि पांडित्याचा मोठा अहंकार होता. तो स्वतःला खूप मोठा मांत्रिक समजत असे.

परंतु, जेव्हा काळाची वेळ आली, तेव्हा त्याची कोणतीही मंत्रविद्या कामी आली नाही. लक्ष्मणराव गंभीर आजारी पडले आणि पाहता पाहता त्यांचे प्राण मावळले. घरातील लोक रडू लागले, अंत्यसंस्काराची तयारी सुरू झाली. पण इकडे सूक्ष्म रूपात लक्ष्मणरावाचा प्रवास सुरू झाला होता.

दोन भयानक यमदूत लक्ष्मणरावाच्या आत्म्याला घेऊन यमपुरीच्या दिशेने निघाले. लक्ष्मणरावाने वर्णन केले की, तो रस्ता अत्यंत कठीण आणि भयावह होता. शेवटी त्याला यमराजाच्या दरबारात उभे करण्यात आले. तिथे यमराजाचे उग्र रूप पाहून तो थरथरायला लागला. चित्रगुप्त त्याचे पाप-पुण्याचा हिशोब वाचत होते. लक्ष्मणरावाला त्याच्या अहंकाराची आणि कर्माची शिक्षा सुनावण्यात येणार होती.

लक्ष्मणराव पूर्णपणे हतबल झाले होते. तेव्हाच तिथे एक चमत्कार घडला! अचानक संपूर्ण यमलोक एका दैवी प्रकाशाने उजळून निघाला. साक्षात श्री माणिकप्रभु महाराज तिथे प्रकट झाले. प्रभूंचा तो तेजोमय अवतार पाहून स्वतः यमराज आपल्या सिंहासनावरून खाली उतरले आणि त्यांनी प्रभूंच्या चरणी लोटांगण घातले.

प्रभू यमराजाला म्हणाले, “हा लक्ष्मणराव आमचा आहे. याने आमचा आश्रय घेतला आहे, त्यामुळे याच्यावर तुमचा अधिकार चालणार नाही. याला पुन्हा पृथ्वीवर पाठवून द्या.”

साक्षात मृत्यूच्या देवतेने प्रभूंची आज्ञा शिरसावंद्य मानली. लक्ष्मणरावाचा आत्मा पुन्हा त्याच्या देहात प्रवेशला. इकडे पृथ्वीवर, लक्ष्मणरावाचे प्रेत अचानक हलू लागले आणि ते जिवंत होऊन उठून बसले! जमलेले लोक आश्चर्यचकित झाले. लक्ष्मणरावाने रडत रडत प्रभूंच्या चरणांवर डोके ठेवले आणि आपला यमलोकाचा सर्व अनुभव सर्वांना सांगितला. त्याचा सर्व अहंकार गळून पडला आणि तो प्रभूंचा अनन्य भक्त झाला.

“माझ्या भक्तासी भीती नाही। नेमें निष्ठा धरूनि राही ॥”

म्हणजेच, ज्याने प्रभूंच्या चरणी आपली निष्ठा वाहिली आहे, त्याला या जगात किंवा परलोकात कशाचीही भीती बाळगण्याची गरज नाही. यमराज सुद्धा प्रभूंच्या भक्ताला स्पर्श करू शकत नाहीत. ही कथा भक्तांसाठी एक कवच आहे. श्री माणिकप्रभूंची ही लीला ऐकून आणि वाचून भक्तांचे मन प्रसन्न होते आणि त्यांना जीवनातील संकटांशी लढण्याचे बळ मिळते.